'
«Τους ναυτικούς τους γέρους συλλογίζομαι, που μένουν ξέμπαρκοι κι αγναντεύουν τη θάλασσα και ο νους τους γυρίζει στα μεγάλα ταξίδια»,
Κ. Ουράνης
...Βρισκόμαστε στα τέλη του φθινοπώρου, στις αρχές του χειμώνα του δύο χιλιάδες εννέα. Το τελευταίο δελτίο καιρού αναφερόταν σε κακοκαιρία, τα κύρια χαρακτηριστικά της οποίας θα ήταν οι ισχυρές βροχές και καταιγίδες, που κατά τόπους θα συνοδεύονταν από χαλαζοπτώσεις και θυελλώδεις ανέμους.
Τις απογευματινές ώρες, ισχυρή καταιγίδα επισκέφθηκε την ευρύτερη περιοχή του Δημοτικού Διαμερίσματος Σούρπης. Σουρούπωσε. Ο ήλιος είχε χαθεί από ώρα πίσω απ’ τα βουνά της Όθρυος και η οργή της θάλασσας ξεκίνησε να θεριεύει. Ως τις πρώτες αυλές των σπιτιών του οικισμού έφταναν οι αφροί των κυμάτων και, από την τόση αντάρα, τίποτα δεν μπορούσες να διακρίνεις πέρα στο πέλαγος.
Ο Παγασητικός έμοιαζε τώρα με ωκεανό μαύρο κι ατέλειωτο. Κανένα φως δεν φαινόταν απέναντι, στα χωριά του Πηλίου. Δεν ξεχώριζε ούτε ο φάρος ούτε καν οι σκοτεινοί όγκοι των βουνών του Τρίκερι.
Η βροχή άρχισε να πέφτει γοργά και να χτυπάει στην οροφή και στα παντζούρια του σπιτιού. Σηκώθηκα και άναψα το τζάκι. Λίγα λεπτά αργότερα ήταν έτοιμη η προκλητικά νόστιμη κρεμμυδόσουπα. Σέρβιρα για τον εαυτό μου ένα βαθύ μπολ, πρόσθεσα από πάνω τα φρυγανισμένα ψωμάκια με γραβιέρα και είχα ένα ωραιότατο αντίδοτο στο κρύο. Μέσα στο σαλόνι δεν άκουγα παρά μόνο τον θόρυβο του ανέμου και της βροχής. Όσο περνούσε η ώρα, ο άνεμος χτυπούσε και σφυροκοπούσε το σπίτι τόσο απρόβλεπτα, με τόση δύναμη, που νόμιζα πως θα το μετακινούσε. Άκουγα τα σφυρίγματά του να χτυπούν στις γρίλιες των παραθύρων και ένιωθα σαν να ήμουν σε καράβι έτοιμο να σαλπάρει για τις Αλεούτες νήσους του μακρινού Βορρά. Ο άνεμος έφερνε θαλασσινές σταγόνες πάνω στις γρίλιες κι αυτό ήταν το γιατρικό της αγρύπνιας μου μες στο σκοτάδι.
Υπήρχαν και πιο ήρεμα διαστήματα, αλλά κάθε φορά η καταιγίδα επανερχόταν με μεθυσμένη λύσσα και έσπρωχνε εμπρός της, σαν πανικόβλητη αγέλη, τη βροχή, που σάρωνε τα δέντρα και μαστίγωνε τα σπίτια. Οι ουρανοί είχαν ανοίξει και οι αγροτικοί δρόμοι είχαν μετατραπεί σε ποτάμια.
...Έχοντας ξεκλέψει λίγες ώρες ύπνου, σηκώθηκα όταν το σκοτάδι δεν είχε ακόμη σκορπίσει από τις κοιλάδες και τις πλαγιές των βουνών. Μια άδεια, βουβή σιωπή επικρατούσε στην περιοχή. Τα σημάδια της νυχτερινής καταστροφής, ακόμη κι αν δεν τα έβλεπες, ήξερες πως υπήρχαν γύρω σου, καλυμμένα από τους ίσκιους της νύχτας, και πως σε λίγο θα αποκαλύπτονταν με τα καινούργια πρωινά χρώματα.
Φορώντας ένα βαρύ χειμωνιάτικο πανωφόρι, βγήκα στο μπαλκόνι να γεμίσω τα πνευμόνια μου με την πρωινή δροσιά. Όπως έσκυψα στην κουπαστή για να ρίξω μια ματιά στην αυλή, από το στόμα και τα ρουθούνια μου ένα σύννεφο γκριζόλευκου καπνού ενώθηκε με την πρωινή καταχνιά της θάλασσας.
Ένα πουλί κελαηδούσε κι η φωνή του διαπέρασε τη σιγαλιά της γκρίζας χαραυγής. Το φθινόπωρο ο καιρός αλλάζει συνέχεια. Γκρίζος ουρανός, χλωμά πρασινοκόκκινα φύλλα, καταρρακτώδεις βροχές και έπειτα πάλι ο ήλιος.
Με το πρώτο φως της ημέρας, η φύση γύρω παραμένει για λίγο κρυμμένη από τη βαριά ομίχλη, που γλιστρά αθόρυβα από τη θάλασσα προς τις ακτές και απλώνεται παντού, πάνω απ’ το κεφάλι μου, κάτω από τα πόδια μου, με τυλίγει απ’ όλες τις πλευρές.
Τις επόμενες ώρες, ο ήλιος είχε ήδη σηκωθεί, βγήκε από τα σύννεφα και έδιωχνε την πρωινή ομίχλη. Τα λίγα σύννεφα που υπήρχαν ήταν αραιά και ακίνδυνα και ο ορίζοντας γέμισε ευλογία και φως. Τα πάντα γύρω άστραφταν φρεσκοπλυμένα και δροσερά. Σ’ έναν ορίζοντα διάφανο και καθαρό, η γη μοσχοβολούσε σαν ρούχο που κάποιος έπλυνε και τ’ άπλωσε να στεγνώσει. Ο άνεμος τώρα φυσούσε απαλός κι, όποτε σάλευαν τα δέντρα, άφηναν τη βροχή που είχε πέσει αποβραδίς να αγγίξει ρυθμικά το νοτισμένο χορτάρι. Και το σπίτι μου, στην ακρογιαλιά, φάνταζε τόσο ήσυχο μετά την καταιγίδα.
Ο ήλιος του Βορρά απάλυνε τα χρώματα, δίχως να τα μεθάει με το σκληρό φως του. Είναι αυτή η καθαρότητα του Βορρά που δίνει τις πράσινες αποχρώσεις στη θάλασσα, που βαθαίνει τις κόκκινες σκεπές και ζωγραφίζει κάθε φύλλο δέντρου στον απέραντο ελαιώνα των γύρω λόφων με μια διαφορετική πινελιά. Τώρα δεν κελαηδούσε ένα μόνο πουλί. Κι άλλα πουλιά είχαν ενώσει τις φωνούλες τους με τη δική του, γεμίζοντας τον αέρα με το χορωδιακό τραγούδι τους. Η βροχή ήταν ένα είδος «κάθαρσης» για τη φύση. Της έδινε καινούργια πνοή και δύναμη, μια ευκαιρία να αναζωογονηθεί.
Πήρα την κούπα του καφέ με το καυτό περιεχόμενο και κάθισα σ’ ένα παγκάκι, στο πλάι της πλακόστρωτης αυλής, δίπλα σ’ έναν κήπο γεμάτο λουλούδια, πνιγμένο σε φρέσκες λιμνούλες και
μουλιασμένα χορτάρια, που φύτρωναν στη χωμάτινη επιφάνειά του, κάτω από τη σκιά των ελιών με το πυκνό φύλλωμα. Βάλθηκα να αγναντεύω τη θάλασσα και στη συνέχεια τον ορίζοντα, εκεί πέρα, στο σημείο που ενώνονταν ο ουρανός με τη θάλασσα. Ήταν τόσο έντονα γαλάζια και ακύμαντη, που έμοιαζε με γυαλί λιωμένο και απλωμένο σε μια τεράστια έκταση. Το απαλό αεράκι μου χάιδευε το πρόσωπο. Λευκά, ακίνδυνα σύννεφα φαίνονταν διάσπαρτα στον ορίζοντα. Η ορατότητα ήταν τέλεια. Έτσι, ζήλεψα τον ψαρά της βάρκας εκεί στο βάθος, που φαινόταν όλο και καθαρότερα να μαζεύει τα δίχτυα που είχε ρίξει αποβραδίς. Μια απ’ αυτές τις μέρες θα ζητούσα από τον μπάρμπα Θωμά, τον ψαρά, να με πάρει μαζί του ένα βράδυ για ψάρεμα. Να ζήσω ολόκληρη τη διαδικασία, από το άπλωμα των διχτυών μέχρι το μάζεμα τους.
Μ’ είχε πλημμυρίσει μια ευδαιμονία που δεν μπορώ να περιγράψω. Ένιωθα κάτι σαν ίσκιος. Ή κάτι ακόμα πιο απέριττο, πιο ταπεινό. Αφουγκράστηκα τη σιωπή μου, ταξινομώντας μια σειρά από συναισθήματα, κάτι που με βοηθούσε να χαλαρώσω και να ξεχνώ τα προβλήματά μου.
Τα πήγαινε-έλα του νερού στην ακρογιαλιά, ο αδιάκοπος ψιθυριστός θόρυβος του, που πότε-πότε δυνάμωνε κι απασχολούσε διαρκώς τ’ αυτιά και τα μάτια μου, συμπλήρωνε τις εσωτερικές κινήσεις που η ονειροπόληση έσβηνε μέσα μου. Αρκούσαν για να με κάνουν να νιώσω με ευχαρίστηση την ύπαρξη μου, χωρίς να κάνω τον κόπο να σκεφτώ. Η ευτυχία δεν έχει κανένα εξωτερικό σημάδι. Για να τη γνωρίσεις, θα πρέπει να διαβάσεις την καρδιά του ευτυχισμένου ανθρώπου.
Ένιωθα μέσα μου να ζωντανεύει η αίσθηση πως ο κόσμος ήταν μεγαλύτερος από τους τέσσερις τοίχους του σπιτιού μου, μεγαλύτερος ακόμα κι από τα όρια του μικρού κόλπου που απλωνόταν πέρα από τον δρόμο. Μερικά μίλια μακριά ατένιζα τα βουνά του Πηλίου, που συνέθεταν μια ήμερη αρμονία από γραμμή, κίνηση και χρώμα. Και σήμερα, που η μέρα ήταν τόσο καθαρή, μπορούσες να ξεχωρίσεις τα βουνά στο ακρωτήρι του Τρίκερι να βγαίνουν μέσα απ’ το πέλαγο και, σιγά σιγά, πάλι να σβήνουν μαζί με τη νύχτα που θα ’ρχόταν. Για την ώρα, θα απολάμβανα μερικές μέρες γαλήνης και μοναξιάς. Θα ξαναθυμόμουν πώς να ικανοποιώ μόνος μου όλες μου τις ανάγκες. Ο μικρός μου σκύλος κι εγώ είχαμε ο ένας τον άλλο για παρέα.
Τι παραπάνω θέλαμε; Σε μια εποχή που τη θέση του στοχασμού έχει πάρει η ταχύτητα.
Ούτε που είχα καταλάβει πως είχε περάσει η ώρα. Με τις ενδοσκοπήσεις να με συνεπαίρνουν, μερικές φορές ξεχνιόμουν και δεν μπορούσα να σταματήσω να σκέφτομαι.
Σταμάτησα για λίγο τις σκέψεις μου, άνοιξα και κοίταξα το κινητό μου. Υπήρχαν τις τελευταίες ώρες μερικές κλήσεις και ένα μήνυμα. Το μήνυμα ήταν από έναν συνάδελφο ναυτικό, εδώ και καιρό συνταξιούχο καπετάνιο.
Συνάδελφος, συναγωνιστής της καθημερινής επιβίωσης σ’ ένα δύσκολο επάγγελμα, μια γνωριμία από τα παλιά, έστελνε ένα κάλεσμα ικανό να ταρακουνήσει πανηγυρικά τη μονοτονία της καθημερινότητας
μου και τη μερική στέρηση της κοινωνικότητας που είχα επιβάλει τελευταία στον εαυτό μου, μετά την πρόσφατη συνταξιοδότησή μου. Με πληροφορούσε ότι βρισκόταν στον Πειραιά για μία-δύο ημέρες και πολύ θα χαιρόταν να βρισκόμασταν, να θυμηθούμε για λίγο τα παλιά, πριν αναχωρήσει και πάλι για τη γενέτειρά του.
Αποστάσεις της μνήμης. Όνειρα της ζωής μου όλης στη θάλασσα. Ένα αίσθημα νοσταλγίας και αναπόλησης, κυρίως για τις καλές στιγμές των γεγονότων, ξεκίνησε μέσα μου. Αισθήματα συγκίνησης με πλημμύρισαν.
Ανάσαινα ασάλευτος, μοναχικός, πνιγμένος στην εσπερινή ομίχλη, ενθυμούμενος χαρές και λύπες μιας άλλης εποχής. Ο καπετάν Παρασκευάς είχε καταγωγή από ένα μικρό χωριό στην ευρύτερη περιοχή του νομού Σερρών. Τον θυμάμαι να νοσταλγεί την παραδοσιακή μονοκατοικία τους, πνιγμένη στα αναρριχώμενα φυτά, στα νυχτολούλουδα και στα γιασεμιά, την αυλή τους, γεμάτη πολύχρωμες τριανταφυλλιές και μενεξέδες, έργο νοικοκυροσύνης της άξιας μητέρας του.
Αναδεύοντας το χθες, ολοζώντανες αναδύονται οι μνήμες από τα κοινά μας ταξίδια στις θάλασσες του κόσμου. Χαμηλών τόνων άνθρωπος ο καπετάν Παρασκευάς, αυτοκυριαρχημένος, προσηνής και ευγενικός, διακριτικός και αδογμάτιστος, γιατί ήταν φιλοσοφημένος.
Δεν μπορώ να ξεχάσω ένα, θα το έλεγα, αινιγματικό, γελαστικό χαμόγελο που σχηματιζόταν στα χείλη του κατά τις συζητήσεις μας. Δεν επεδίωκε την προβολή και, κυρίως, δεν είχε ιδιοτελείς επιδιώξεις.
Βασικές αρχές του ήταν η συναδελφική δεοντολογία, η αλληλεγγύη και η συνεργασία. Δεν πίεζε, δεν απαιτούσε. Με τον δικό του τρόπο υπεδείκνυε εκείνο που έπρεπε να γίνει.
Ήταν πρόθυμος να δείξει επιείκεια στα πληρώματα και κατανόηση σε περιπτώσεις ελλείψεων και αδυναμίας.
«Η αρετή του Δασκάλου είναι σαν τον άνεμο. Η αρετή του μαθητή είναι σαν το χορτάρι. Όταν ο άνεμος περνά από πάνω του, δεν μπορεί παρά να σαλεύει.»
«Κομφούκιος»
Η θάλασσα δεν αντιπροσώπευε για μας μόνο τη φυγή και την εναλλαγή στον χώρο ή την απελευθέρωση από τα δεσμά της στεριάς. Αντιπροσώπευε την ίδια τη λευτεριά μας. Γιατί, πέρα από το υγρό στοιχείο, τη θάλασσα την αγαπήσαμε για την ελευθερία που μας χάριζε μέσα στον σκληρό βιοποριστικό μας βίο. Πλοηγοί και κωπηλάτες, οι Έλληνες ναυτικοί από τα βάθη των αιώνων, με συγκεντρωμένη γνώση και εμπειρία, είχαν χύσει σ’ αυτήν κάμποσο από το αίμα και τον ιδρώτα τους. Κι όμως, συνεχίζουν το ταξίδι μέσα στο απέραντο γαλάζιο, με φάρο την επιτυχία και την εξωστρέφεια που κληρονόμησαν από την επιχειρηματικότητα των προγόνων τους.
Προσωπικά, μου είναι αδύνατο να καθορίσω με ακρίβεια τη στιγμή που διαισθάνθηκα για πρώτη φορά μέσα μου τη γοητεία της θάλασσας. Βαθιά ριζωμένη στη διάπλασή μου ήταν η παρουσία του ιστορικού παρελθόντος, συνυφασμένου με τη θάλασσα, με το οποίο διαπαιδαγωγηθήκαμε γενιές Ελλήνων. Αν όμως ψάξω στη μνήμη μου, ήταν στην εφηβεία μου, τότε που άρχισα να συνειδητοποιώ αληθινά τι ακριβώς σήμαινε αυτή η αίσθηση του δεσμού με τη θάλασσα. Ένας δεσμός που δεν μπορούσε να αποκτηθεί με κανέναν άλλο τρόπο, αν δεν έχυνα κι εγώ σ’ αυτήν κάμποσο από το αίμα και τον ιδρώτα
μου.
Τον κάλεσα, λοιπόν, στο ταξίδι της επιστροφής του. Κινούμενος από την Αθήνα με προορισμό τη γενέτειρά του στην Ανατολική Μακεδονία, θα μπορούσε να κάνει μια μικρή παράκαμψη στη διαδρομή του και να τον φιλοξενήσω στην εξοχική κατοικία, όπου βρισκόμουν για λίγες ημέρες μόνος μου, προκειμένου να ασχοληθώ με κάποιες εργασίες συντήρησης. Με μεγάλη του ευχαρίστηση δέχτηκε την πρόσκληση και την επομένη θα ερχόταν να μείνει μαζί μου για μία-δύο ημέρες.
Του εξήγησα το δρομολόγιο. Το αυτοκίνητο, διασχίζοντας ένα τοπίο με πλήθος εναλλαγών, σε μεταφέρει διαμέσου του πετάλου του Μαλιακού, προς τον μικρό, μαγευτικό κόλπο των Νηών, στον Αλμυρό. Τα βουνά καλούν το ένα το άλλο. Οι χαράδρες είναι πιο ζωντανές κι από πρόσωπα. Κάθε μικρή ρυτίδα στις μακρινές πλαγιές των λόφων μοιάζει να ζει μέσα στην πνοή του ανέμου. Κι όλα αυτά είναι τόσο οικεία, τόσο κοντινά. Φτάνοντας στον προορισμό, αντικρίζεις μπροστά σου μια από τις πιο ήρεμες θάλασσες που έχεις γνωρίσει, με τις κορυφογραμμές των κατάφυτων από ελαιόδεντρα λόφων
να κατηφορίζουν προς την ακτή και τις εξοχικές κατοικίες να είναι διάσπαρτες μέχρι τη θάλασσα.
Εγώ είχα κάνει αυτή τη διαδρομή τόσες φορές, που είχα χάσει πια τον λογαριασμό. Μπορεί να μου είχε γίνει ρουτίνα, αλλά δεν ήταν ποτέ μονότονη. Ένιωθα και τώρα, όπως συνήθως, την ελευθερία της ανοιχτής γης που συνορεύει με τη θάλασσα.
Ο μικρός και ήσυχος θαλάσσιος κολπίσκος των Νηών, στην είσοδο του Παγασητικού κόλπου, ήταν ιδανικός τόπος για να βρει κανείς την ηρεμία.
Ο καπετάνιος, σαν Βορειοελλαδίτης, είχε ιδιαίτερη αδυναμία στο πιο παραδοσιακό φαγητό των βορείων: «Χοιρινό με ξινό λάχανο, πράσα και σέλινο».
Στη Βόρεια Ελλάδα μαγειρεύουν πολύ συχνά ανακατεύοντας τα πράσα με το σέλινο, «κεντανέ με κερεβίζι», που λέει και η παροιμία και φτιάχνουν πρασοσέλινο με ντομάτα ή, πάλι, με αυγολέμονο.
Σκεφτόμουν να του κάνω μια μικρή έκπληξη με το αγαπημένο του φαγητό. Μερικές δεκάδες μέτρα πιο πέρα είχε εξοχική κατοικία η οικογένεια μιας ξαδέρφης της συζύγου μου και περνούσαν αρκετά συχνά εκεί τον χρόνο τους. Την επομένη της κακοκαιρίας, μάλιστα, είχαν έρθει για να διαπιστώσουν αν είχαν προκληθεί ζημιές στην κατοικία τους. Η μητέρα της ξαδέρφης, προκομμένη νοικοκυρά, παρασκεύαζε απλόχερα και με πολύ μεράκι λαχταριστές νοστιμιές. Είχε επιδεξιότητα, φαντασία, εφευρετικότητα, υπομονή και καλαισθησία. Πάνω απ’ όλα, όμως, ήταν αεικίνητη και φιλόξενη. Θα της ζητούσα τη συνδρομή.
Βυθισμένος σε μια κατάσταση ειρήνης και πληρότητας, στο ξέφωτο της αυλής, συνειδητοποίησα ξαφνικά πως ο ήλιος είχε αρχίσει να χαμηλώνει προς τη δύση. Ανοιχτά του κόλπου, ο ήχος ενός καϊκιού έφτανε μέχρι την ακτή μονότονος και νυσταγμένος. Παρατήρησα επίσης πως, στα βορειοδυτικά, μπορούσα να ξεχωρίσω ψηλά τα γλαροπούλια να πετούν σε σχηματισμούς, ανήσυχα, νευρικά.
Ο σκύλος αναπαυόταν νωχελικά. Να όμως που ξαφνικά ένιωσα μια μεταβολή στο σώμα του. Πετάχτηκε όρθιος και έτρεξε με ορμή ως την άκρη της αυλής, τσαλαπατώντας την πράσινη χλόη. Όταν έφτασε στην αυλόπορτα, σταμάτησε στο ρείθρο του δρόμου και κοίταξε μπροστά του, σαν να εξέταζε την περιοχή για κάτι που μόνο εκείνος μπορούσε να αντιληφθεί. Κοιτούσε πέρα από τα ελαιόδεντρα και τους θάμνους του γειτονικού κήπου, εστιάζοντας την προσοχή του στον δρόμο. Ο δρόμος έπαιρνε μια απότομη στροφή προς τ’ αριστερά και ανέβαινε στην πλαγιά, την καλυμμένη με ελαιόδεντρα, από την παραλία προς την κορυφή του λόφου, απ’ όπου οδηγούσε στο χωριό. Μπροστά, στο βάθος, το έδαφος ανέβαινε απότομα, σχηματίζοντας απέραντες βουνοπλαγιές, που οι κορυφές τους διαγράφονταν καθαρά πάνω στα φωτισμένα από το τελευταίο φως του ήλιου σύννεφα.
Από τη θέση μου δεν μπορούσα να διακρίνω παρά μόνο μερικές δεκάδες μέτρα στο βάθος του δρόμου.
Μερικά λεπτά αργότερα, ξεπρόβαλε μπροστά μας ένα αγροτικό αυτοκίνητο, απ’ αυτά για «βαριές» δουλειές. Η θέα του αυτοκινήτου ενθουσίασε τον μικρό μου κοκόνι. Χωρίς κανέναν φόβο, έτρεξε να προϋπαντήσει το όχημα, που διέσχισε μπροστά μας τον μικρό, ανηφορικό χωματόδρομο και, ανάμεσα στις ελιές, σταμάτησε κάτω από μια πελώρια ελιά στο διπλανό οικόπεδο.
Το κοκόνι είναι μια αρχαία ελληνική φυλή σκύλων, που απαντάται σε ολόκληρη την Ελλάδα. Μια αγαπησιάρικη φάτσα, η εικόνα του τυπικού ελληνικού «κοπρίτη».
Ο οδηγός έσβησε τη μηχανή και βγήκε από το αμάξι. Ήταν ένας μεσήλικας άντρας που φορούσε κυνηγετική ενδυμασία. Είχε σπινθηροβόλα, γελαστά μάτια, ροδοκόκκινο πρόσωπο και στρογγυλή μύτη. Το χαμόγελο απλώθηκε στο αδρό και αξύριστο πρόσωπό του όταν είδε όρθιο μπροστά του τον σκύλο μου, να του κουνά χαρούμενα την ουρά και να αποζητά την προσοχή του. Ο νεοφερμένος διένυσε ανάλαφρα τα λίγα μέτρα που μας χώριζαν. Εγώ σηκώθηκα και κατέβηκα να τον συναντήσω, γελώντας δυνατά. Ήμουν ακόμη συνδεδεμένος με το τοπίο. Έτσι ένιωθα καθώς περπατούσα κατά μήκος της αυλόπορτας. Ανταλλάξαμε με εγκαρδιότητα μια χειραψία, ενώ εκείνος συνέχιζε να χαϊδεύει τρυφερά το μουσούδι του παιχνιδιάρη σκύλου.
Ήταν ο συμπαθέστατος γείτονάς μας και καλός φίλος, ο κυρ Γιώργος, υψηλόβαθμο διοικητικό στέλεχος σε δημόσια υπηρεσία. Είχε μεγάλο πάθος με το κυνήγι και, ταυτόχρονα, αγαπούσε ιδιαίτερα τους κυνηγετικούς σκύλους του. Κι εκείνοι του ανταπέδιδαν την αγάπη. Είχε αρχίσει το κυνήγι από την εφηβική του ηλικία και το συνέχιζε μέχρι τα χρόνια της ωριμότητάς του. Μεγάλη του αδυναμία ήταν το κυνήγι του λαγού. Από τα παλιά χρόνια, τότε που κυνηγούσε συστηματικά, γνώριζε όλες τις συνήθειες των λαγών, καθώς και όλα τα λαγοτόπια της περιοχής, μέχρι την παραμικρή τους λεπτομέρεια.
Ήξερε πού έβοσκαν οι λαγοί, πού κρύβονταν την ημέρα, πού «παίζανε» τη νύχτα και από ποια περάσματα συνήθιζαν να περνούν. Όμως, σαν γνήσιος κυνηγός, του άρεσε το παλικαρίσιο κυνήγι. Την ημέρα, με σκυλιά. Και ποτέ δεν σκότωνε λαγό στη λούφα ή στο φύλαγμα, μέσα στη νύχτα.
«Όταν χτυπάς λαγό κοιμισμένο», έλεγε, «είναι…φόνος».
Ο γείτονας είχε στην ιδιοκτησία του ένα μεγάλο περιβόλι με ελαιόδεντρα στην περιοχή και, την εποχή της συγκομιδής, παρέμενε αρκετές ημέρες στο σπίτι που είχαν στην παραλία, τις ελεύθερες ώρες από την εργασία του. Τον είχαμε συνηθίσει να μας καλωσορίζει κάθε φορά που φτάναμε στην εξοχική μας κατοικία τέτοια εποχή… την εποχή του λιομαζώματος.
Τον γνώρισα τα πρώτα χρόνια της άφιξής μας στην περιοχή, ανάμεσα στους πολύ λίγους τότε κατοίκους που είχαν καλοκαιρινές κατοικίες στην παραλία της Σούρπης.
Καλός συνομιλητής, από εκείνους που ένιωθα πως κουβαλούσαν μέσα τους ολόκληρη τη γνώση της τοπικής κοινωνίας.
Τελειώνοντας τις συνηθισμένες κοινωνικές αβρότητες, τον ρώτησα! «Σαββατόβραδο δεν πιστεύω να επιστρέψεις στον Βόλο;» Με κοίταξε διερευνητικά, σαν να ήθελε να καταλάβει τι ακριβώς του έλεγα.
Του εξήγησα πως την επομένη ετοίμαζα κάτι ιδιαίτερο με έναν φίλο, δίπλα στο τζάκι, και πως πολύ θα χαιρόμουν και θα το εκτιμούσα αν παρευρισκόταν κι εκείνος στην παρέα μας. Έδειξε σκεπτικός. Τελικά έγνεψε καταφατικά, χωρίς κανένα σχόλιο. Θυμήθηκα πως στο σπίτι δεν είχα κρασί. Έτσι, αργά το απόγευμα, έκανα μια βόλτα στην πόλη του Αλμυρού. Χάζεψα λίγο τις βιτρίνες και, σ’ ένα μαγαζί που πουλούσε ξηρούς καρπούς και ζαχαρώδη προϊόντα, μπήκα και ζήτησα τρία μπουκάλια καλό, ντόπιο, λευκό κρασί και ένα μπουκάλι παλιό κονιάκ, που το είχα προσέξει στη βιτρίνα.
Το βράδυ, ο αέρας έπεσε τελείως. Στην ξύλινη προκυμαία, στο βάθος του κόλπου, εκεί όπου έδεναν τα ψαροκάικα, δεν υπήρχε ψυχή. Και η γύρω περιοχή, με τα ελαιόδεντρα της, έμοιαζε νεκρή. Στα δέντρα δεν κουνιόταν φύλλο και ο μονότονος, πνιχτός ήχος της θάλασσας, που ακουγόταν από χαμηλά, αδιάφορος και υπόκωφος, μιλούσε για τη γαλήνη. Μια βάρκα κλυδωνιζόταν απαλά στη βραδινή παλίρροια κι ένα φαναράκι πάνω της τρεμόσβηνε νυσταλέα.
Έστρωσα το τραπέζι με λίγο λαδοτύρι, λίγες ελιές, μια μικρή ντοματοσαλάτα και λίγο φρυγανισμένο ψωμί. Αυτό θα ήταν, από δω και πέρα, το βραδινό μου. Είχα αποφασίσει να κάνω δίαιτα, όχι γιατί είχε πάθει κάτι η υγεία μου, αλλά γιατί είχα διαπιστώσει πως είχαν κάνει την εμφάνισή τους τα πρώτα «γεροντόπαχα». Τελείωσε η βραδιά μου βλέποντας στην τηλεόραση ένα φιλμ επιστημονικής φαντασίας, μ’ ένα ποτήρι κονιάκ στο χέρι…
Την επομένη άναψα το τζάκι από την αυγή, όταν ακόμη ήταν σκοτεινά. Ετοίμασα τον πρωινό μου εσπρέσο και, στο αχνό πρωινό φως, ατένισα το περιβάλλον από το μπαλκόνι μου. Είχε ήδη αρχίσει η παγωνιά. Είναι ωραίο να βλέπεις την πράσινη γη, τις κόκκινες στέγες, τις γέρικες ελιές, τις μεγάλες σαν κυπαρίσσια τούγιες στην αυλή, καλυμμένες από την πρωινή πάχνη. Νιώθεις τη δροσιά της αυγής να κυλά σαν καθάριο νερό στο πρόσωπό σου. Ανασαίνεις απαλά, υπέροχα, και τότε είναι που θυμάσαι τις πρόσχαρες και ανέμελες σκανταλιές της νιότης, το χτυποκάρδι μπροστά στα καινούργια, στα μεγάλα, την ορμή των νεανικών σου χρόνων.
Καθώς ανέτελλε ο ήλιος, παρέσυρε την πρωινή ομίχλη από τα βουνά και ξημέρωσε μια λαμπερή, παγωμένη μέρα. Τον είδα να στέκεται στην εξωτερική είσοδο της αυλής, στην άκρη του δρόμου.
Κατέβηκα να τον προϋπαντήσω. Ξοπίσω μου, γαβγίζοντας, ο μικρός μου σκύλος τριπόδιζε πάνω κάτω, χαρούμενος κι εκείνος. Εμπλεκόταν στα πόδια μας, πισωγύριζε στην αυλή, ξαναγύριζε στην είσοδο και, «γαβ! γαβ!», αλύχταγε προς το αυτοκίνητο του καπετάνιου, σαν να του έλεγε κι εκείνος:
«Καλώς μας ήρθες!»
Ο καπετάν Παρασκευάς βρήκε με ευκολία το σπίτι. Το περιτριγύριζε ένας μακρύς φράχτης, χτισμένος με γκρίζα πέτρα και πλαισιωμένος με σιδερένια κάγκελα. Μ’ έναν τέτοιο φράχτη δύσκολα θα μπορούσε να το χάσει κανείς», μου δήλωσε, κοιτάζοντας με χαρούμενη έκφραση γύρω του.
«Μην ξεχνάς, είμαστε παλιοί θαλασσομάχοι, με χρόνια ταξίδια και θαλασσοδαρμούς στην πλάτη μας. Δεν ήμαστε καθόλου άμαθοι. Πάντα βρίσκαμε τον προορισμό μας», συμπλήρωσε.
Τον παρακολουθούσα να παρατηρεί τον έρημο δρόμο εμπρός μας. Με τον δείκτη έδειξε το άσπρο σπίτι που ορθωνόταν στο τέλος της στενόμακρης αυλής, με τα λευκά παντζούρια.
Καθώς έδειχνε ενδιαφέρον, ρώτησε. «Αυτό είναι το ησυχαστήριο σου;»
«Αυτό είναι», του απάντησα. «Θα βλέπεις τη θάλασσα όλη μέρα από τα παράθυρα. Δεν θα σου λείψει», συνέχισα.
Διασχίζοντας την αυλή, σταμάτησε και κοίταξε γύρω του, σαν να εξέταζε την περιοχή. Οι τούγιες και οι καλλωπιστικοί θάμνοι, πλαισιωμένοι από το βρεγμένο γρασίδι, του φάνηκαν ελκυστικό θέαμα.
Αν και ήταν όμορφα, σκέφτηκα πως θα ωχριούσαν μπροστά στον πλούτο των σχημάτων και των χρωμάτων του δικού του κήπου, στην πατρική του κατοικία.
«Γιατί νιώθω μια αίσθηση πως κάτι λείπει;»
«Για βοήθησε με. Τι μπορεί να είναι;»
«Στη φωτογραφία, η μάντρα! Τη θυμάμαι με αναρριχώμενα φυτά πάνω στα κάγκελα… Τώρα τα βλέπω γυμνά.»
«Έχεις δίκιο. Πριν από τρία χρόνια ήταν γεμάτα μπουκαμβίλιες, θρεμμένες με ιαπωνικά βελτιωτικά λιπάσματα. Εδώ και δύο χειμώνες έπεσε μεγάλη παγωνιά και τις έκαψε όλες. Ούτε μία ούτε δύο. Ήταν δώδεκα. Επέζησαν μόνο δύο, τις οποίες τελικά ξερίζωσα κι αυτές…»
Η μητέρα της ξαδέρφης αναχώρησε για οικογενειακούς λόγους για τον Βόλο. Η συνδρομή που αναζητούσα για τη γαστρονομική βραδιά, με το αυθεντικό παραδοσιακό φαγητό, το «χοιρινό με σέλινο», δεν υπήρχε πλέον. Ο καλός μας κυνηγός, ο γείτονάς μου κυρ Γιώργος, μου έδωσε μια καλή ιδέα.
«Στη Βρύναινα, αυτή την εποχή, είναι εύκολο να βρεις αγριογούρουνο. Πρώτης ποιότητας κρέας, για τη σχάρα, στο τζάκι, ντόπιο και πεντανόστιμο», με πληροφόρησε. «Ο καιρός είναι σχετικά ήπιος σήμερα, ο δρόμος αρκετά καλός. Άνετα μπορείς να αποφασίσεις μια μικρή εκδρομή μέχρι το χωριό», με προέτρεψε. «Να γνωρίσει κι ο καπετάνιος μας τις ομορφιές των τοπίων μας», συμπλήρωσε.
Έβαλα μπρος το αυτοκίνητο και ξεκινήσαμε με κατεύθυνση το χωριό, σίγουρος πως είχα πάρει τη σωστή απόφαση. Η Βρύναινα είναι ένα μικρό ορεινό χωριό της Επαρχίας Αλμυρού, χτισμένο στην ανατολική πλευρά της Όθρυος, «του βουνού των Τιτάνων, που η ιστορία του χάνεται στις απαρχές του κόσμου», σε υψόμετρο περίπου εξακοσίων μέτρων και ανάμεσα στα δύο μοναστήρια, την Άνω και
την Κάτω Ξενιά.
Στους κυνηγούς, η περιοχή είναι γνωστή για το κυνήγι του αγριογούρουνου, του λαγού, της πέρδικας και της μπεκάτσας. Στη μέση της διαδρομής συναντάς την Ιερά Μονή της Κάτω Ξενιάς, που αξίζει πραγματικά να επισκεφθείς. Ο αύλειος χώρος της απλώνεται σ’ ένα μοναδικού φυσικού κάλλους, δασώδες τοπίο, με αιωνόβιες ιτιές, πλατάνια, καρυδιές και πανύψηλα κυπαρίσσια, που αποτελούν και το χαρακτηριστικό γνώρισμα της Μονής. Ανάμεσα στα δέντρα, μια αγέλη από φασιανούς και παγόνια περιφέρεται ελεύθερα στον άπλετο περίγυρο, συμπληρώνοντας ένα σκηνικό σπάνιας ομορφιάς.
Αφήνοντας πίσω μας το μοναστήρι, ο δρόμος ανηφόριζε και κατηφόριζε, περνώντας από τον έναν λόφο στον άλλο και ξετυλίγοντας μπροστά μας ατέλειωτους μαιάνδρους. Στη συνέχεια άρχισε να ανεβαίνει, όλο και ψηλότερα, μέσα από το καταπράσινο δάσος. Κι όσο ανεβαίναμε, η ομίχλη άρχισε να έρχεται όλο και πιο κοντά, κρύβοντας επιμελώς τις πλαγιές των βουνών και δημιουργώντας ένα σκηνικό ατμοσφαιρικό όσο και απόκοσμο. Ένα χωριό «βυθισμένο» στο πράσινο.
Το θέαμα του δάσους, πνιγμένου στην ομίχλη, και ο ήλιος που έπαιρνε να ροδίζει πίσω της, ενθουσίασαν τον αγαπητό μου καπετάνιο. Μια παράξενη ενέργεια πλημμύρισε το σώμα του κι άφησε ελεύθερο τον νου του να «ταξιδεύει» ανάμεσα στις μοσχοβολιές του δάσους.
«Ταξίδευε» στο ποτάμι του χρόνου που ρέει αδιάκοπα, ανάμεσα στις παραστάσεις που υπάρχουν και παραμένουν καταχωρημένες στη μνήμη του.
Θυμόταν έναν γάμο που, δυστυχώς, δεν είχε αίσιο τέλος. Η οριστική λύση και η έκδοση του διαζυγίου, παρότι δυσάρεστες, ήταν επιβεβλημένες, τόσο για τον ίδιο όσο και για τα παιδιά τους.
Λόγω του επαγγέλματος του, το σπιτικό του απέμεινε ακυβέρνητο, αλλά δεν ναυάγησε ποτέ. Χάρη στο έμπειρο χέρι της αεικίνητης ηλικιωμένης μητέρας του, που ανέλαβε να διαχειριστεί την κηδεμονία των δύο εγγονιών της, η οικογένεια στάθηκε όρθια. Ενήλικες πλέον και με αξιόλογη κοινωνική αναγνώριση, η κόρη και ο γιος του τού χάριζαν σήμερα μια ξεχωριστή περηφάνια.
«Η φύση όλα θαυμάσια τα βάζει σε μια τάξη», σκεπτόταν μεγαλόφωνα.
Στο χωριό ενημερωθήκαμε πως το κρέας από κυνήγι, όταν πρόκειται να ψηθεί στα κάρβουνα, είναι κάπως περίπλοκο στην παρασκευή του. Χρειάζεται σίτεμα αρκετών ημερών, πολύωρο μαρινάρισμα και διάφορα άλλα γαστρονομικά τερτίπια. Με την προτροπή του χωριανού ταβερνιάρη και κρεοπώλη, του κυρ Θωμά, αποφασίσαμε να εφοδιαστούμε με ντόπιο κατσικίσιο κρέας, που δεν απαιτούσε ιδιαίτερες προετοιμασίες για να ψηθεί στα κάρβουνα.
Ο κυρ Θωμάς είχε σπινθηροβόλα, γελαστά μάτια και ένα μεγάλο, πεταχτό μουστάκι που σχεδόν του έκρυβε τη μύτη. Διατηρούσε το πρώτο μαγαζάκι, το «Στέκι», στην είσοδο του δρόμου, εκεί όπου άρχιζε η ανηφορική πλατεία του χωριού. Ευχαριστημένοι που ακολουθήσαμε τη συμβουλή του ταβερνιάρη, ξεκινήσαμε τον δρόμο της επιστροφής την ώρα που ο ήλιος χανόταν πίσω μας, στα δυτικά της Όθρυος. Οι αχτίδες του ξεγλιστρούσαν ανάμεσα από τα πυκνά δέντρα, καθώς τα αργοσάλευε η ανάλαφρη αύρα του δάσους. Φέρναμε μαζί μας κατσικίσιο κρέας και τυρί, μαύρο χωριάτικο ψωμί, μια μεγάλη μποτίλια ντόπιο κρασί και τα τοπικά βότανα του χωριού: ρίγανη και τσάι του βουνού. Το τσάι του βουνού καλλιεργείται στην ευρύτερη περιοχή. Οι χλοερές, πράσινες λουρίδες της καλλιεργήσιμης γης αναδύονται απλωμένες στις πλαγιές του βουνού, σαν καινούργια μπαλώματα πάνω σ’ ένα παλιό ρούχο.
Στην οικία της ερημικής παραλίας συναντηθήκαμε, εκείνο το χειμωνιάτικο βράδυ, μια συνηθισμένη, πολυθόρυβη ανδρική συντροφιά.
Μολονότι είχε νυχτώσει πια, οι φανοστάτες, τα ηλεκτρικά φώτα στους στύλους της ΔΕΗ, φώτιζαν ολόγυρα τον έρημο δρόμο τέτοια ώρα, ανάμεσα στα φυλλώματα των πυκνών ελαιόδεντρων. Ο καιρός, απρόσμενα, αργά τις βραδινές ώρες το γύρισε σε ψιλή βροχή. Αραιές και ελαφριές ψιχάλες κατέβαιναν από τον μολυβένιο ουρανό στις στέγες, στον δρόμο, στα κλαδιά των δέντρων.
Τέσσερις άνδρες, γύρω από το τζάκι, ξεχωρίζαμε σαν σκιές στην αντανάκλαση της φωτιάς, με την όψη ανθρώπων που συζητούσαν σαν να είχαν να πουν κάτι σπουδαίο.
Την παρέα αποτελούσαν η αφεντιά μου, ο καπετάνιος, ο κυρ Γιώργος, ο κυνηγός, και ο κυρ Ανέστης, συνταξιούχος πρώην δημόσιος υπάλληλος, εκπαιδευτικός που περνούσε αρκετό χρόνο ακόμη και τον χειμώνα στην περιοχή, ιδιαίτερα την εποχή του λιομαζώματος. Πάντα με το χαμόγελο ζωγραφισμένο στο πρόσωπό του, περιέγραφε με χάρη τη ζωή στη χειμωνιάτικη ερημιά του οικισμού.
«Τον χειμώνα, με τις βροχές και τα χιόνια, είναι δύσκολη η ερημική ζωή. Κάποιες φορές το χιόνι είναι πάρα πολύ, το κρύο ανυπόφορο, ο δρόμος μένει αποκλεισμένος. Μαρτυράει όποιος τολμά να μείνει τέτοιες ημέρες.» Λόγω του κύρους και της συμπάθειας που απολάμβανε στη μικρή κοινωνία μας, είχε αποκτήσει το παρατσούκλι «ο Καθηγητής».
Ο κυνηγός μας εξηγούσε πως ο φετινός χειμώνας ερχόταν βαρύτερος από τον περσινό. Κι όσο για τις προβλέψεις, αυτές, κατά γενική ομολογία, δεν ήταν καθόλου ρόδινες.
Στο τζάκι τρεμόπαιζαν οι φλόγες και τριζοβολούσαν τα προσανάμματα. Η παραστιά συμμάζευε γύρω της τη βραδινή παρέα μας. Όλα απόψε συνέβαιναν εκεί, ανάμεσα στις μοσχοβολιές των κούτσουρων που καίγονταν. Με τη μασιά στο χέρι σκαλίζαμε τη θράκα και ρίχναμε τα παϊδάκια να ψηθούν. Ο καπετάνιος, με ράθυμη κίνηση, άπλωνε τα χέρια του στις φλόγες. Χαιρόταν τη ζεστασιά του τζακιού όσο τίποτε άλλο, ενώ η τσίκνα του ψητού, που έφτανε στα ρουθούνια του, τον γαργαλούσε, όπως και όλους τους άλλους. Σχεδόν πεινούσε. Ήταν ένα ευχάριστο διάλειμμα από την καθημερινότητά μας, στιγμές ψυχικής ευχαρίστησης και ψυχαγωγίας. Στο τραπέζι τα παϊδάκια είχαν την τιμητική τους, συνοδευόμενα από κατσικίσιο τυρί και γευστικές ελιές Στυλίδας, μέσα στην πλούσια χωριάτικη σαλάτα. Το κερασένιο, σπιτικό κρασί το μερίζαμε στα ποτήρια και τα ποτήρια υψώνονταν γεμάτα και κατέβαιναν άδεια. Το κρασί μας είχε ζεστάνει, υποδαυλίζοντας ξεχασμένες προσωπικές ιστορίες, και η κουβέντα πήγαινε σύννεφο. Θα παραξενευόταν κανείς πώς ο ερημίτης «Καθηγητής» γνώριζε τόσα γεγονότα της ημέρας, όσα δεν θα μάθαινε κανείς ούτε διαβάζοντας εφημερίδες.
Με την παρέλευση της ώρας και καθώς προχωρούσε η νύχτα, συζητούσαμε για τα νιάτα μας, για τη ζωή που πέρασε τόσο γρήγορα και για τα γεγονότα που έρχονται. Δεν έλειπαν, φυσικά, και τα προαιώνια καλαμπούρια. Μέσα σε όλα τα χάχανα, τα γέλια και τις χαρές, ο καπετάνιος άδειασε το ποτήρι του, σηκώθηκε, έριξε ακόμη ένα κούτσουρο στη φωτιά και, ξαναγεμίζοντας το ποτήρι του, πήρε τον λόγο. Οι ανεξάντλητες ναυτικές ιστορίες του έγιναν πλέον το θέμα της συντροφιάς.
Καλός συζητητής, κουβαλούσε μέσα του μια περιουσία, ένα πολύτιμο φυλαχτό: τις αναμνήσεις του. Νέος έζησε τα δύσκολα χρόνια της ξενιτιάς και των μεγάλων ταξιδιών στις θάλασσες του κόσμου. Έζησε κι έμαθε πολλά για τα καμώματα και τις συνήθειες των θαλασσινών μας. Κι όλα αυτά είχαν μείνει μέσα του, για να τα νοσταλγεί, να τα μεταφέρει και να τα μοιράζεται απόψε μαζί μας.
«Από πού είσαι, καπετάνιε;» τον ρώτησε ο Καθηγητής μας.
«Απ’ τα μέρη των Σερρών!» απάντησε ο καπετάνιος.
«Κι έγινες θαλασσινός;»
«Ο πατέρας μου ήθελε να συνεχίσω την οικογενειακή μας επιχείρηση, να γίνω ξυλουργός, όπως ήτανε κι ο ίδιος. Εγώ δεν ήθελα! Μ’ άρεσε να γυρίζω τον κόσμο. Κι έτσι έφυγα μακριά από το σπίτι μας.»
«Δεν μετάνιωσες;»
Ο καπετάνιος χαμογέλασε καλοσυνάτα, ταπεινά. «Γιατί να μετανιώσω; Έκανα αυτό που μ’ άρεσε!»
Άναψε το τσιγάρο του και χάιδεψε το κεφάλι του σκύλου, ο οποίος δεν είχε αργήσει να πάρει θάρρος με τους νέους του φίλους. Το όμορφο ζώο άνοιξε τα μάτια του, τεντώθηκε, σάλεψε την ουρά του και κοίταξε τον καπετάνιο μ’ ένα ύφος σαν να του ’λεγε. «Αγαπητέ μου καπετάνιε, εξακολούθησε το ταξίδι σου στον λαβύρινθο των λογισμών σου.»
Ο σκύλος μου, σε μια γωνιά του καναπέ, αναπαυόταν σιωπηλός, χωρίς να δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις ιστορίες. Ο καπετάνιος συνέχιζε να σκαλίζει τη μνήμη του δίπλα στο τζάκι κι εμείς χαιρόμασταν όσα αβίαστα μας ιστορούσε.
Σ’ όλους αρέσει το ταξίδι, το απρόσμενο, ο μύθος. Οι ναυτικοί στην αρχαιότητα περίμεναν να συναντήσουν τις Σειρήνες, τις παγίδες της ψυχής, τα δαιμονικά της θάλασσας με τη μορφή πουλιών, θεότητες δεμένες με τον Έρωτα, τον Θάνατο, το Νερό και το Τραγούδι.
Η θάλασσα δίδαξε ήθος. Σε κάθε γωνιά της γης και σε κάθε βαθμίδα πολιτισμού, η επαφή με το υγρό στοιχείο υπήρξε μια ξεχωριστή και δυνατή συγκίνηση. Ο αγώνας για επιβίωση, η δίψα για δόξα, το πάθος για κατάκτηση, η λαχτάρα για μάθηση, η ανάγκη για εξάπλωση και επικοινωνία, η ενδοσκόπηση του μέσα μας κόσμου, η εξωστρέφεια της σάρκας, αλλά και η εσωστρέφεια της ψυχής, όλα αρχίζουν και τελειώνουν στο ακρογιάλι. Η θάλασσα είναι ένας δυνατός μοχλός σε κάθε κίνηση της ανθρώπινης ζωής.»
Συνέχισε την αφήγησή του, δίνοντας μια γνώριμη διάσταση στη ζωή των ναυτικών. Μας διηγήθηκε, με πόνο ψυχής, τη μεγάλη και επίπονη δυσκολία που αντιμετωπίζουν αρκετές οικογένειες των ναυτικών της ποντοπόρου ναυτιλίας, προκειμένου να παραμείνουν άρρηκτα δεμένες μέσα στη διάβα του χρόνου.
.....«Είναι Απρίλιος του χίλια εννιακόσια ενενήντα. Τελειώνοντας την ετήσια επιθεώρηση από τον νηογνώμονα, το πλοίο αναχώρησε από το λιμάνι του Σέτουμπαλ, στην Πορτογαλία, με προορισμό τη βόρεια Βραζιλία. Βρισκόμαστε αρκετά μίλια ανατολικά, αρμενίζοντας με δεκαέξι κόμβους, σε γαλήνια θάλασσα, κάτω από το δροσερό αυγινό φως, διασχίζοντας τα θαλάσσια νερά των Καναρίων Νήσων.
Ο νεόφερτος υποπλοίαρχος της πρωινής βάρδιας είχε φέρει μαζί του από τη μακρινή πατρίδα την οδυνηρή μελαγχολία ενός μοιραίου χωρισμού. Κάθε φυσική ομορφιά που συναντούσαμε μετατρεπόταν γι’ αυτόν σε αληθινό πόνο, καθώς αδυνατούσε να την εναρμονίσει με τη συννεφιασμένη ψυχή του.
Στο πτερό της γέφυρας, μακριά από το υπόλοιπο πλήρωμα, διψώντας για μοναξιά, θέλοντας να μείνει μόνος με τον ουρανό, τον απέραντο ωκεανό και τον πόνο του, ο υποπλοίαρχος είχε ακουμπήσει στο παραπέτο και άφηνε τη σκέψη του να φύγει και να ταξιδεύει χωρίς σκοπό και χωρίς τέλος, μαζί με τα κύματα, μαζί με τους λευκούς αφρούς που άφηνε πίσω της η προπέλα του πλοίου. Συλλογιζόταν όσα είχαν συμβεί στη ζωή του λίγους μήνες νωρίτερα, όταν είχε επιστρέψει στην πατρίδα από το τελευταίο του μπάρκο. Σήμερα γύρευε να βρεθεί μακριά από τον προηγούμενο κύκλο της ζωής του. Έπρεπε να ξεχάσει μια γυναίκα που είχε αφήσει σκληρά πίσω του. Μια γυναίκα που είχε δεθεί με τις καλύτερες μέρες της πρόωρης νιότης του.
Και τώρα πάλι τα ίδια. Έφευγε ξανά μακριά από τη χθεσινή ευτυχία του. Έφευγε όπως φεύγει κανείς από μια θεομηνία, από μια καταστροφή. Ο αέρας της θάλασσας χάιδευε απαλά το μέτωπό του, σαν τρυφερό χάδι, και ο ήχος των κυμάτων τραγουδούσε επίμονα το μονότονο, μελαγχολικό του τραγούδι. Του φάνηκε, για μια στιγμή, πως το τραγούδι αυτό είχε φωλιάσει μέσα στην ψυχή του. Και οι κρυφοί λογισμοί του, ακολουθώντας τον δρόμο της ανατολής, χάνονταν μακριά, στο γαλάζιο χάος, εκεί όπου ο ουρανός συναντά τη θάλασσα.
Ένα θολό δάκρυ πόνου κύλησε στο μάγουλό του.»
Παρεμβαίνοντας στην αφήγηση, ο καθηγητής έδωσε τη δική του ερμηνεία στην ιστορία. «Ο δεσμός του ανδρόγυνου στην οικογένεια μοιάζει με την ηρεμία του νερού που κυλά αβίαστα. Σφυρηλατείται με αγάπη και κατανόηση, όταν, αντί να κοιτάζει ο ένας τον άλλον, κοιτάζουν και οι δύο προς την ίδια κατεύθυνση».
Εγώ αφουγκραζόμουν και καταλάβαινα πως ο καπετάνιος, μέσα από την ιστορία του υποπλοιάρχου, μας μετέφερε, ίσως χωρίς να το συνειδητοποιεί, το δικό του οδυνηρό οικογενειακό βίωμα· όσα του έφερε η ζωή και δεν λέγονται εύκολα με λόγια.
«Όλα ξεπερνιούνται».
«Ο χρόνος είναι ο καλύτερος γιατρός».
Αυτά του έλεγαν όλοι. Εκείνος, όμως, ήξερε πως δεν ήταν αλήθεια στη δική του περίπτωση. Ο χρόνος που πέρασε λειτούργησε απλώς σαν αναλγητικό και όχι σαν φάρμακο που θα του έφερνε τη λήθη.
Με την παρέμβασή μου θέλησα να δώσω μια πιο ευχάριστη νότα στην ατμόσφαιρα και, με λίγη χαλαρότητα, να αλλάξω θέμα.
«Κάπταιν! Ο καθηγητής, εδώ, πολλές φορές με έχει ρωτήσει για τις εμπειρίες μας από τα ταξίδια στον Αμαζόνιο. Αν μου το επιτρέπεις, νομίζω πως είσαι το πλέον κατάλληλο πρόσωπο να μας διηγηθείς αυτό το θαύμα της φύσης».
Ο καπετάνιος σήκωσε το ποτήρι του, ήπιε μια μικρή γουλιά και χαμογέλασε. Έμεινε για λίγο σιωπηλός, σαν να έψαχνε μέσα στις αναμνήσεις του εκείνη που θα άνοιγε την πόρτα σε έναν άλλο κόσμο.
Έξω, το ψιλόβροχο συνέχιζε να πέφτει
αθόρυβα. Οι σταγόνες της βροχής, φωτισμένες από τους φανοστάτες, έμοιαζαν να αιωρούνται για λίγο στον αέρα πριν χαθούν πάνω στις στέγες και στο σκοτεινό χώμα. Μέσα στο δωμάτιο, το τζάκι έτριζε και οι φλόγες φώτιζαν τα πρόσωπά μας.
Ο καπετάνιος ακούμπησε το ποτήρι του στο τραπέζι και έγειρε λίγο προς τα πίσω.
«Ο Αμαζόνιος…» είπε αργά. «Δεν είναι ποτάμι όπως όλα τα άλλα. Είναι ένας ολόκληρος κόσμος. Ένας κόσμος που δεν τον διασχίζεις απλώς, τον αισθάνεσαι. Σε περιβάλλει, σε καταπίνει και, αν τον αφήσεις, σε αλλάζει».
Σταμάτησε για λίγο. «Όταν πρωτομπήκαμε στα νερά του, είχα την αίσθηση πως αφήναμε πίσω μας τη θάλασσα και μπαίναμε σε κάτι πολύ μεγαλύτερο. Έναν ζωντανό λαβύρινθο από νερό, δάσος, ομίχλη και ήχους. Εκεί δεν ξέρεις πού τελειώνει το ποτάμι και πού αρχίζει η ζούγκλα…»
Η φωνή του είχε αλλάξει. Δεν ήταν πια ο καπετάνιος που μιλούσε στην παρέα μας. Ήταν ο ναυτικός που, ύστερα από τόσα χρόνια, είχε ξαναβρεθεί νοερά στη γέφυρα ενός πλοίου, μπροστά σε έναν κόσμο που είχε μείνει ανεξίτηλος στη μνήμη του.
Και εμείς, χωρίς να το καταλάβουμε, σωπάσαμε. Περιμέναμε να ακούσουμε.
Και ο καπετάνιος, με τη μυρωδιά του καμένου ξύλου στο τζάκι που σιγόκαιγε και με τη συνοδεία του ντόπιου κρασιού που ευφραίνει τις αισθήσεις, άρχισε μια αφήγηση-ποταμό. Όλοι κρεμαστήκαμε από τα χείλη του. Ήταν δύσκολο να μην αιχμαλωτιστείς από τη συναρπαστική αφηγηματική του τεχνική. Οι εικόνες και οι συνειρμοί που δημιουργούσε έθελγαν ασταμάτητα τους ακροατές του να συμμετάσχουν κι εκείνοι στην ταξιδιωτική του περιπέτεια.
«Το πλοίο, συνεχίζοντας τον πλου του και διασχίζοντας τον Νότιο Ατλαντικό Ωκεανό, προσέγγισε τα εθνικά ύδατα της Βραζιλίας και τα ανοικτά του λιμένα Μακάπα (Macapá). Ο λιμένας βρίσκεται στο βόρειο τμήμα της χώρας, κοντά στον Ισημερινό και στις εκβολές του Αμαζονίου. Ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι ο Ισημερινός διασχίζει την πόλη. Η Μακάπα είναι γνωστή και για το τοπικό γήπεδο ποδοσφαίρου, το οποίο έχει μια ιδιαιτερότητα: η γραμμή του κέντρου του γηπέδου συμπίπτει σχεδόν με τη γραμμή του Ισημερινού, έτσι ώστε οι δύο ομάδες αγωνίζονται συμβολικά η μία στο βόρειο και η άλλη στο νότιο ημισφαίριο.
Το πλοίο προσέγγισε την πιλοτίνα του λιμένα, απ’ όπου επιβιβάστηκαν δύο πλοηγοί, οι οποίοι θα αναλάμβαναν να μας οδηγήσουν στον λιμένα φόρτωσης, δυτικά της πόλης Σανταρέμ (Santarém), στον ποταμό Ρίο Τρομπέτας (Rio Trombetas), μέχρι το τερματικό σταθμό φόρτωσης.
Οι πλοηγοί αναλαμβάνουν να οδηγήσουν τα πλοία που καταπλέουν στους λιμένες και στις μεγάλες υδάτινες οδούς του Αμαζονίου. Η πλοήγηση είναι η τέχνη της ασφαλούς κατεύθυνσης ενός πλοίου μέσα σε θαλάσσια στενά, λιμάνια, περιορισμένα ύδατα και άλλες περιοχές όπου η ναυσιπλοΐα είναι δύσκολη και συχνά επικίνδυνη.
Η συνέχεια της ιστορίας άσκησε τέτοια μεταδοτική μαγεία στην παρέα, ώστε ο καπετάνιος, χωρίς καν να το αντιληφθεί, έγινε το κεντρικό πρόσωπο της νυχτερινής μας συντροφιάς. Η σεμνή και διακριτική παρουσία του, σε συνδυασμό με τη χαμηλόφωνη αφήγησή του, συχνά μελαγχολική στους τόνους της, αλλά έντονα μελωδική και ελεγειακή, απορροφούσε εύλογα την προσοχή όλων μας.
Δεν ήταν μόνο αυτά που έλεγε. Ήταν κυρίως ο τρόπος με τον οποίο τα έλεγε. Κάθε λέξη έμοιαζε να κουβαλά πάνω της κάτι από την υγρασία του ποταμού, τη μυρωδιά της ζούγκλας, τη μοναξιά της γέφυρας και εκείνη την παράξενη αίσθηση που γνωρίζουν καλά οι ναυτικοί: πως, όσο μακριά κι αν ταξιδέψει κανείς, κάποια ταξίδια δεν τελειώνουν ποτέ. Παραμένουν μέσα του, ζωντανά, και περιμένουν μια ήσυχη νύχτα, μια παρέα, ένα ποτήρι κρασί και μια φωτιά στο τζάκι για να ξαναγεννηθούν.
Το ρολόι έδειχνε τέσσερις ώρες πριν ξημερώσει η Κυριακή. Με την καλή συντροφιά, χωρίς να το καταλάβουμε, η ώρα είχε περάσει. Νυσταγμένα φώτα ξεχώριζαν στο βάθος του δρόμου. Βραχνά γαβγίσματα σκύλων προμήνυαν την παρουσία κι άλλων ζωντανών στην ερημιά.
Ο καθηγητής άρχισε να χασμουριέται και πρώτος εκείνος ζήτησε την άδεια, με κάποια λύπη, να αποχωρήσει από την καλή μας συντροφιά. Σηκωθήκαμε από το τραπέζι και τον αποχαιρετήσαμε. Ο κυνηγός δεν χασομέρησε, σηκώθηκε κι εκείνος, μας καλημέρισε και τράβηξε ήσυχα απέναντι, για να μπει στο σπίτι του.
Μείναμε μονάχοι και σκεφτικοί. Πιάσαμε ο καθένας από μια γωνιά κοντά στο τζάκι. Σε λίγο τον ρώτησα. «Θα άκουγα με ενδιαφέρον την άποψη σου για το κλίμα που έχει δημιουργηθεί για τους Έλληνες ναυτικούς στις μέρες μας και για το πώς αντιλαμβάνεσαι το μέλλον τους μέσα στη γενικότερη οικονομική κρίση».
Ανακάθισε, έτριψε τα μάτια του, πέρασε το χέρι του στο αξύριστο σαγόνι του και κούνησε το κεφάλι του μ’ έναν τρόπο που έδειχνε πως το θέμα άγγιζε μια βαθύτερη χορδή μέσα του. Ένιωσα πως τον έπνιγε ένα βαθύ παράπονο. Έβλεπε να παίζεται, με διαφορετικούς όρους, το ίδιο δράμα που είχαμε γνωρίσει στα δύσκολα πρώτα μας χρόνια στη θάλασσα.
Μου απάντησε. «Σήμερα οι ευκαιρίες για τους νέους Έλληνες ναυτικούς δεν είναι αποκλειστικά συνάρτηση του ελληνόκτητου στόλου. Έχουν πολλές μορφές και ανοίγονται σε ένα πολύ ευρύτερο πεδίο. Καλούνται να επιβιώσουν μέσα σε μια μεγαλύτερη ενότητα, την οποία συμβολίζει η παγκοσμιοποίηση. Αυτό, φυσικά, σημαίνει ότι θα πρέπει να αγωνιστούν μέσα σε ένα περιβάλλον όπου πολλές από τις εργατικές κατακτήσεις του τελευταίου αιώνα δοκιμάζονται ή απεμπολούνται. Είναι όμως και η στιγμή να σκεφθούν πως θα αντιμετωπίσουν τις ραγδαίες και μεγάλες αλλαγές που συντελούνται στον σημερινό κόσμο. Η εμπορική ναυτιλία είναι ένα μεγάλο και ιστορικό κεφάλαιο για την Ελλάδα. Οι πολιτικοί κρατούντες, σε συνεργασία με τον εφοπλισμό και τους ανθρώπους της ναυτιλίας, πρέπει να αναζητήσουν λύσεις ενταγμένες σε μια ευρύτερη, αρχετυπική αντίληψη του ελληνισμού. Μια αντίληψη που να μην αντιμετωπίζει τη θάλασσα μόνο ως οικονομικό μέγεθος, αλλά ως κομμάτι της ιστορίας, της παράδοσης και της ίδιας της ταυτότητάς μας».
Σώπασε. Έμεινε για λίγο να κοιτάζει τις φλόγες, σαν να αναζητούσε μέσα τους κάτι από εκείνα που είχε αφήσει πίσω του στα χρόνια της θάλασσας. Ο καπετάνιος φαινόταν ικανοποιημένος που είχε μιλήσει, μα παρέμενε ακόμη λίγο μελαγχολικός. Ύστερα μου ζήτησε να μείνει και να πλαγιάσει
μέχρι να ξημερώσει, εκεί, δίπλα στο αναμμένο τζάκι.
«Καληνύχτα», του είπα.
«Καλό ξημέρωμα», μου απάντησε.
«Καλό ξημέρωμα», ανταπέδωσα και τον άφησα μόνο του.
Πήγε ίσια και ξάπλωσε στον πέτρινο καναπέ, όπου θα περνούσε την υπόλοιπη νύχτα. Τυλίχτηκε με μια κουβέρτα, έκλεισε τα μάτια του και, σε λίγο, αποκοιμήθηκε κουλουριασμένος, με τη ζεστασιά της φωτιάς να φωτίζει το ήρεμο πρόσωπό του.
Έμεινα για λίγο όρθιος, κοιτάζοντάς τον. Έξω η νύχτα είχε βυθιστεί στη σιωπή. Μόνο το τριζοβόλημα των ξύλων ακουγόταν από το τζάκι και, κάπου μακριά, ένας σκύλος έδινε αραιά το δικό του νυχτερινό σημάδι. Σε λίγες ώρες θα ξημέρωνε η Κυριακή. Και μαζί της θα ξανάρχιζε η καθημερινότητα. Μα εκείνη τη νύχτα, μέσα στη μικρή ερημιά της παραλίας, είχαμε ταξιδέψει πολύ μακριά, στις θάλασσες του κόσμου, στα χρόνια της νιότης μας και, κυρίως, μέσα στις βαθύτερες θάλασσες της μνήμης.
Εύθυμος και διαχυτικός, όπως πάντα, μας χαιρέτισε, ευχαριστώντας μας που, χάρη στην όμορφη παρέα μας, είχε περάσει ένα εξαιρετικό Σαββατοκύριακο. Μετά το μεσημέρι της Κυριακής, αναχώρησε για να συνεχίσει το ταξίδι του.
Στον αποχαιρετισμό μας υπήρξε μια συγκίνηση που, με το ζόρι, κρατούσαμε και οι δυο μας κρυφή. Δεν ήταν εύκολο να αποχωριστούμε ύστερα από ένα τόσο γεμάτο διήμερο, όπου οι αναμνήσεις, οι ιστορίες και οι σιωπές είχαν γίνει η δική μας κοινή συντροφιά.
Αργά το απόγευμα με χαιρέτισε και ο γείτονάς μου, που αναχώρησε για τον Βόλο. Βρέθηκα πάλι
ολομόναχος στην άδεια γειτονιά μας, με το βλέμμα στραμμένο προς την κορυφή του Χλωμού, που ήταν σκεπασμένη από σύννεφα και έσβηνε σιγά σιγά μπροστά στα μάτια μου. Τα μεγάλα, βαριά σύννεφα άρχισαν σε λίγο να σκεπάζουν ολόκληρο το βουνό και μια μαύρη σκιά απλώθηκε πάνω στη θάλασσα. Μέσα από τη βραδινή ομίχλη, τα κύματα που έσκαγαν αθέατα στην ακτή αντηχούσαν επαναλαμβανόμενα, σαν μπάσο μουσικό υπόστρωμα, αρωματίζοντας με την αρμύρα τους τον αέρα. Τα κρωξίματα των θαλασσοπουλιών ακούγονταν λυπητερά, σαν φωνές χαμένων ψυχών.
Το τζάκι ήταν και πάλι έτοιμο για άναμμα. Άναψα ένα σπίρτο και γονάτισα για να βάλω φωτιά στο προσάναμμα. Η φλόγα τρεμούλιασε, το ξερό προσάναμμα λαμπάδιασε τρίζοντας και, καθώς πήραν φωτιά τα κούτσουρα της ελιάς, οι φλόγες τινάχτηκαν ψηλά. Τώρα το σπίτι ήταν και πάλι ζωντανό.
Έχοντας τελειώσει κι αυτή την ευχάριστη μικροδουλειά, δεν είχα τίποτε άλλο να κάνω. Κάθισα αναπαυτικά και έγειρα πίσω στην πολυθρόνα μου. Ένιωθα μια γλυκιά κούραση, μαλακωμένη από τον περίγυρό μου, λες και το σπίτι είχε ανθρώπινο πρόσωπο και με αγκάλιαζε με αγάπη.
Στο ζεστό, φωτισμένο από το τζάκι σαλόνι, χωμένος βαθιά στην πολυθρόνα μου, αισθάνθηκα να με πλημμυρίζει μια ανεξήγητη ευτυχία. Είχα χρόνια να νιώσω κάτι τέτοιο, από τότε που βγήκα στη σύνταξη και απολάμβανα την οικογενειακή θαλπωρή. Διάβολε… Τέταρτη μέρα σήμερα που μου λείπει η οικογένειά μου… Αύριο γυρίζω. Καλά μου το είχε πει ο φίλτατος καπετάνιος.
«Φίλε μου, η μοναξιά δεν αντέχεται ούτε στον Παράδεισο». Ευχαριστημένος, χώθηκα ακόμη πιο βαθιά στην πολυθρόνα μου και, ύστερα αποφάσισα να ανοίξω την τηλεόραση, για να απολαύσω την καθημερινή μου μερίδα από απεργίες, φόνους και οικονομικές καταστροφές, με κατακλείδα την πληροφορία πως και την επομένη θα έκανε πολύ κρύο και κατά τόπους θα έβρεχε στη χώρα.
Στη ζεστασιά της φωτιάς τα βλέφαρά μου άρχισαν να βαραίνουν. Προχωρώντας η ώρα και πολεμώντας τη νύστα, σηκώθηκα, ανέβηκα την εσωτερική σκάλα του σπιτιού και μπήκα στο λουτρό.
Τάπωσα την μπανιέρα, άνοιξα τις βρύσες και έριξα απλόχερα στο νερό αρωματικά άλατα, αυτά που είχαν ξεμείνει στην κόρη μου από την καλοκαιρινή περίοδο. Και μόνο η σκέψη της με έκανε να χαμογελάσω.
Το στερνοπούλι, η πριγκιπέσα μου, ήταν ζωηρή και πολύτιμη.
Πέντε λεπτά αργότερα αφοσιωνόμουν στην ευχάριστη πολυτέλεια να είμαι ξαπλωμένος στη γεμάτη
ζεστό νερό μπανιέρα. Αγκαλιασμένος από τον αφρό και τους υδρατμούς, αφέθηκα να βυθιστώ στις σκέψεις μου.
Ήταν ένα διάλειμμα που με οδηγούσε σε ευχάριστες σκέψεις. Αόριστα ονειροπολήματα. Πώς νιώθει άραγε ο ναυτικός στα εξήντα του; σκέφτηκα.
Όχι και πολύ άσχημα, απάντησα στον εαυτό μου.
Από εδώ και πέρα, η ζωή του συνταξιούχου ναυτικού δεν πρέπει να αποτελεί την έννοια μιας απλής ύπαρξης, κάτι που το θεωρεί κανείς φυσικό και αυτονόητο. Πρέπει να είναι ένα δώρο, μια εμπειρία που οφείλω να γεύομαι μέρα με τη μέρα. Ο χρόνος δεν είναι απεριόριστος.
Δεν θα αφήσω ούτε λεπτό να πάει χαμένο, υποσχέθηκα στον εαυτό μου. Ένιωθα δυνατός, αισιόδοξος, σαν να ξεκινούσε τώρα η ζωή. Μόνο που αυτή τη φορά δεν θα έφευγα για κάποιο μακρινό λιμάνι.
Θα έριχνα άγκυρα στη θαλπωρή της οικογενειακής αγκαλιάς.
